Οδηγός Δημιουργικής Απασχόλησης

Γιατί δημιουργική απασχόληση (και όχι απλό babysitting);

Κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας το παιδί εξερευνά και ανακαλύπτει τον κόσμο. Η νοητική, κοινωνική αλλά και συναισθηματική του ανάπτυξη εξελίσσονται συνεχώς και είναι σημαντικό να του παρέχονται δημιουργικές δραστηριότητες προκειμένου να ψυχαγωγηθεί μαθαίνοντας.

Μια έμπειρη βρεφονηπιοκόμος ή νηπιαγωγός μπορεί να προσφέρει στα παιδιά τα κατάλληλα ερεθίσματα και να συμβάλει στην ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη.

Ανάλογα με το είδος της απασχόλησης τα παιδιά έρχονται σε επαφή με διαφορετικά πεδία κοινωνικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, προσφέροντας μια πολύπλευρη και ολιστική ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους. Αναπτύσσουν το αισθητικό τους κριτήριο, τις δεξιότητες επικοινωνίας και κίνησης, τη δημιουργική τους σκέψη αλλά κυρίως εξοικειώνονται με την πραγματικότητα που τα περιβάλλει, έρχονται πλησιέστερα στις αλήθειες της ζωής.

Ειδικά στην προσχολική ηλικία, τα παιδιά απορροφούν τα καινούργια ερεθίσματα, κατακτούν την κοινωνικότητα, χτίζουν την αυτοπεποίθησή τους και μαθαίνουν να αγαπούν τη γνώση.

Παιχνίδια ανά Ηλικία

Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού επιλέγονται και τα κατάλληλα εργαλεία για τη δημιουργική απασχόλησή του. Όσο μικρότερη είναι η ηλικία του, τόσο το παιχνίδι είναι πιο απλοϊκό και στηρίζεται στην ανακάλυψη. Μεγαλώνοντας, σταδιακά περνάει σε επόμενα στάδια, καθώς το παιδί έχει κάνει κάποιες μαθησιακές κατακτήσεις, όπου τα παιχνίδια και οι δράσεις γίνονται περισσότερα περίπλοκα και απαιτούν επίλυση προβλημάτων.

Το γενικό πλαίσιο παραμένει το ίδιο με βασικούς άξονες απασχόλησης τα εικαστικά, το θέατρο, το χορό, τη μουσική, την κίνηση και το περιβάλλον ή την ενασχόληση με τη φύση αλλά κάθε άξονας καλλιεργείται με διαφορετικές δράσεις. Σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα ψυχολογίας και ανάπτυξης των παιδιών Jean Piaget, από την ηλικία κιόλας των 4 μηνών όπου γίνονται τα πρώτα βήματα για το συντονισμό ματιού-χεριού μέχρι και την εφηβική ηλικία όπου πλέον ένα παιδί είναι σε θέση λύσει λογικά προβλήματα έχοντας ανάπτυξη όλες τις τυπικές λειτουργίες, το παιδί χρειάζεται τα κατάλληλα για κάθε ηλικία προκειμένου να κατακτήσει ευκολότερα τους αναπτυξιακούς και τους συναισθηματικούς δείκτες.

Παιχνίδια για μωρά 0-1 ετών

Σε αυτή την ηλικία το παιχνίδι είναι διασκεδαστικό και εντάσσει στοιχεία αναδημιουργίας μέσω των οποίων το παιδί αναπτύσσει την εικόνα σώματος και το σχήμα σώματος. Σε αυτή την ηλικία, η αναπτυξιακή διαδικασία προχωρεί από την «αντανακλαστική δραστηριότητα» στην «αναπαράσταση» και τις «αισθητικοκινητικές λύσεις» και καλλιεργούνται δεξιότητες αισθητηριακής ολοκλήρωσης και κίνησης, ενώ ταυτόχρονα, αρχίζει να αντιλαμβάνεται και να εξερευνά το περιβάλλον γύρω του μέσω της όρασης, της ακοής, της γεύσης, της αφής και της κίνησης.

Για την ηλικία αυτή, επιλέξτε ελαφρά παιχνίδια με ζωντανά χρώματα που έλκουν το βλέμμα, την ακοή και την αφή του παιδιού. Τα ιδανικά εργαλεία μάθησης είναι τα λούτρινα παιχνίδια, τα παιχνίδια μπάνιου, όλα όσα βγάζουν ήχους, μαλακές μπάλες και υφασμάτινοι μεγάλοι κύβοι, μουσικά κουτιά και παιχνίδια, καθημερινά αντικείμενα διαφορετικών υφών, αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Διαβάστε 10 ιδέες για δημιουργική απασχόληση μωρών

Παιχνίδια για παιδιά 1-3 ετών

Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά αρχίζουν να αποκτούν μια σχετική αυτονομία, διεκδικώντας ανεξαρτησία στο φαγητό και την μετακίνηση. Κάνει τα πρώτα του βήματα και πλέον αρχίζει να περνάει στο στάδιο των πειραματισμών. Τον τρίτο χρόνο της ζωής του αρχίζει να κατακτάει την ομιλία και απολαμβάνει να μιμείται τις δραστηριότητες των ενηλίκων και των άλλων παιδιών.

Τα παιχνίδια γι’ αυτή την ηλικιακή ομάδα μπορούν να είναι δημιουργικά ή να μιμούνται τις δραστηριότητες των γονιών και των μεγαλύτερων παιδιών, και σχετίζονται με την ανάπτυξη της γλώσσας. Είναι σημαντικό σε αυτή την ηλικία τα παιχνίδια να είναι ασφαλή και ανθεκτικά ώστε να αντέχουν τις πειραματισμούς.  Το παιδί δίνει σημασία στα αντικείμενα, ανάλογα με την ικανότητα του να συμβολίζει, να ελέγχει, και να αλλάζει. Κάνει παιχνίδια ρόλων με κούκλες, ζωάκια και ανθρώπους υποδυόμενο πραγματικές καταστάσεις που του είναι γνώριμες, ασχολείται έντονα με πλαστελίνες και ζωγραφική, παζλ και κουζινικά σκεύη ή αντικείμενα καθημερινής χρήσης, ρούχα μίμησης (στολές), μαυροπίνακας, τουβλάκια τύπου lego, παιχνίδια κίνησης στον κήπο ή την παιδική χαρά, παιχνίδια μίμησης μέσα από θεατρικό παιχνίδι και κουκλοθέατρο, μαγειρική και παραμύθια όπου το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με «φανταστικές», δύσκολες καταστάσεις και προβλήματα και, καθώς ταυτίζεται με τους ήρωες, εξελίσσεται και ωριμάζει συναισθηματικά. Διαβάστε παιχνίδια δημιουργικής απασχόλησης για παιδιά 1+ ετών

Παιχνίδια για παιδιά 3-5 ετών

Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά πολύ συχνά πηγαίνουν για πρώτη φορά στον  Παιδικό Σταθμό και το Προνήπιο. Έχουν αποκτήσει μεγάλο κινητικό έλεγχο και σταδιακά κάνει βήματα συνεργασίας με άλλα παιδιά. Ταυτόχρονα, είναι η ηλικία των πολλών ερωτήσεων και του αυξημένου λόγω της τεράστιας αύξησης του ενδιαφέροντος να μάθει πώς λειτουργεί ο κόσμος. Σε αυτό το στάδιο, ισχυροποιούνται τα θέλω τους και αναλαμβάνουνε περισσότερες πρωτοβουλίες, προσπαθούν να διαχειριστούν πιθανές κρίσεις που ίσως προκύψουν με συνομήλικούς τους και γενικότερα να λειτουργήσουν και να δράσουν όπως οι μεγάλοι.

Το παιχνίδι αποκτά ομαδικό χαρακτήρα και εντάσσεται σε ένα συνεχώς αυξανόμενο περιβάλλον συναγωνισμού (σχολικό πλαίσιο, παιδική χαρά) γιατί μέσω του παιχνιδιού και των διασκεδαστικών εμπειριών αρχίζει να ξεκαθαρίζει αισθητηριακές, κινητικές, γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες, ανακαλύπτει ποικιλία δράσεων σε πολύπλοκα αντικείμενα και αναπτύσσει ενδιαφέροντα και ικανότητες που προωθούν την ικανότητα για σχολικές και εργασιακές δραστηριότητες. Σε αυτό το στάδιο τα παιδιά απολαμβάνουν παιχνίδια  Δείτε μερικά εύκολα παιχνίδια για παιδιά προσχολικής ηλικίας.  

 

Είδη παιχνιδιού

Μέσα από δράσεις που συνδέονται με τον λόγο, την κίνηση, τη μουσική και το τραγούδι, τον αυτοσχεδιασμό και την παντομίμα, την ενασχόληση με τα χρώματα, τα σχήματα και τα άλλα στοιχεία των εικαστικών τεχνών  τα παιδιά προσεγγίζουν την έννοια του πολιτισμού, αναπτύσσουν τη πολιτισμική τους  συνείδηση και καλλιεργούν το αισθητικό τους κριτήριο μέσα από μια ψυχαγωγική και διασκεδαστική εμπειρία προσωπικής είτε (και) συλλογικής δημιουργίας.
Ταυτόχρονα, έξω στη φύση ή μέσα στην αυλή ή στον κήπο, μόνα τους ή σε μικρές ομάδες έρχονται σε επαφή με φυτά και τα ζώα, το χώμα και το νερό, τις  ιδιότητές τους, τα υλικά με τα οποία είναι φτιαγμένα τα σπίτια, τα ρούχα, τα φαγητά, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι συσκευές νέας τεχνολογίας.

 

  • Eξερευνητικό παιχνίδι:

Το συγκεκριμένο είδος παιχνιδιού κυριαρχεί κατά τη βρεφική ηλικία μέχρι και το δεύτερο έτος της ζωής. Μέσα από το αισθητικοκινητικό και εξερευνητικό παιχνίδι τα βρέφη εξερευνούν, χειρίζονται αντικείμενα και αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους. Στο τέλος του πρώτου έτους αρχίζουν να κατανοούν τις έννοιες της αιτίας και του αποτελέσματος, ενώ παράλληλα ανακαλύπτουν τις επιδράσεις που έχουν οι πράξεις τους σε αντικείμενα και ανθρώπους. Περιλαμβάνει σκαρφαλώματα, τρέξιμο, κουδουνίστρες, μπάλες, παιχνίδια με άμμο, αυτοκινητάκια πάνω στα οποία κάθεται το παιδί κ.α.
 

  • Κατασκευαστικό παιχνίδι:

Περιλαμβάνει δραστηριότητες παιχνιδιού, όπου το παιδί χρησιμοποιεί διάφορα αντικείμενα για να κατασκευάσει κάτι. Είναι κυρίαρχο στη νηπιακή ηλικία και παραμένει, με μικρότερη ένταση, μέχρι και την εφηβεία. Σε αυτό το είδος παιχνιδιού συμπεριλαμβάνονται οι κατασκευές με τουβλάκια, η συναρμολόγηση lego, η κατασκευή χάρτινων λουλουδιών κ.ά. 

 

  • Συμβολικό παιχνίδι:

Το συμβολικό παιχνίδι και το παιχνίδι προσποίησης αναπτύσσεται κατά το δεύτερο χρόνο της ζωής ενός παιδιού και είναι κυρίαρχο γύρω στα πέντε του χρόνια. Κατά την παιδική ηλικία, το συμβολικό παιχνίδι και το παιχνίδι φαντασίας μπορεί να εκφράζεται με κουκλόσπιτο με οικογένεια από κούκλες, παιδική κουζίνα, αυτοκινητάκια κ.α. Αν οι πράξεις αυτές είναι επαρκώς ενοποιηµένες µπορούµε να πούµε ότι το παιδί παίζει ένα «παιχνίδι ρόλων». 

 

  • Κοινωνικό παιχνίδι:

Περιλαμβάνει τις δραστηριότητες παιχνιδιού του παιδιού με άλλα άτομα, όπως γονείς, αδέρφια, συνομήλικοι κλπ. Ξεκινάει από τη βρεφική ηλικία μεταξύ μητέρας-μωρού και από την ηλικία των τριών ετών τα παιδιά εμπλέκονται σε περισσότερο περίπλοκα κοινωνικά παιχνίδια. Τα παιδιά χρησιμοποιούν στο κοινωνικό παιχνίδι τους την εναλλαγή ρόλων ώστε να μάθουν πώς λειτουργεί το κοινωνικό σύστημα, πιο συγκεκριμένα προσποιούνται πως είναι γιατροί, μητέρες με παιδιά, διάφοροι ήρωες από την τηλεόραση αλλά και «φανταστικοί» χαρακτήρες. Το συγκεκριμένο είδος παιχνιδιού περιλαμβάνει τα παιχνίδια με κανόνες, όπως τα επιτραπέζια παιχνίδια, τα ομαδικά παιχνίδια (το μπάσκετ και το ποδόσφαιρο) και το ομαδικό συμβολικό και κατασκευαστικό.

Ατομική και ομαδική δημιουργική δραστηριότητα

Στη δημιουργική δραστηριότητα το παιδί έχει ενεργητικό ρόλο ώστε να του δίνεται η δυνατότητα να εκφράζεται, να ανακαλύπτει νέες πτυχές του εαυτού του και να διερευνά τα δικά του όρια. Για αυτό το λόγο η παιδαγωγική μέθοδος, που είναι η πλέον κατάλληλη στις δημιουργικές δραστηριότητες, είναι εκείνη της εμψύχωσης. Η εμψύχωση ενθαρρύνει το παιδί να εκφραστεί ατομικά είτε συλλογικά, και να ενισχύεται η επικοινωνία  μέσα από την εγκαθίδρυση μιας δυναμικής σχέσης με τη μάθηση. Ο παιδαγωγός δεν μεταδίδει στερεότυπες γνώσεις ούτε προτείνει έτοιμες λύσεις, αλλά αντιθέτως δημιουργεί το κατάλληλο πεδίο και τις αφορμές για μάθηση.

Η δημιουργική δραστηριότητα δίνει εναύσματα σε ένα παιδί να ανακαλύπτει τα περιεχόμενα της μάθησης, ενώ παράλληλη προετοιμάζει για προσαρμογή στην ομάδα θέτοντας τις βάσεις της συνεργασίες, της αλληλεπίδρασης και της δράσεις προς ένα κοινό στόχο.

Eίναι λοιπόν ιδιαίτερα αποτελεσματικό όταν αυτές οι δράσεις απευθύνονται σε ομάδες παιδιών έτσι ώστε τα οφέλη τους να λειτουργήσουνε πολλαπλασιαστικά. Το παιδί μέσα στην ομάδα μαθαίνει να λειτουργεί ώς μέλος μιας οντότητας και όχι ανεξάρτητο,  εξασκώντας και αναπτύσσοντας τις κοινωνικές του δεξιότητες. Μαθαίνει να συνεργάζεται, να έχει υπομονή, να μοιράζεται τις ιδέες του, τα συναισθήματά του και τα πράγματά του.  Μέσα στα πλαίσια μιας ομάδας τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να μάθουν και να καταλάβουν ότι κάποιος άλλος μπορεί να νιώθει ίδια ή διαφορετικά από εκείνα και ότι όλα τα διαφορετικά συναισθήματα είναι αποδεκτά.